آزمون مزاج سنجی دکتر علیزاده

این مطالعه بعنوان پایان نامه دکترای تخصصی طب ایرانی  توسط دکتر مصطفی علی­زاده به‌منظور طراحی و اعتبارسنجی پرسشنامه‌ی استاندارد برای تشخیص مزاج قلب در طب ایرانی انجام شد.

 در این پژوهش ابتدا، شاخص‌های مزاج قلب با مطالعه منابع معتبر و مصاحبه با متخصصین طب ایرانی استخراج و دسته‌بندی شدند. سپس، شاخص‌ها در جلسات مستمر با حضور ۱۰ متخصص طب ایرانی ارزیابی و با روش امتیازدهی کرایتریاهای ماژور و مینور استخراج شدند.

بر اساس کرایتریای ماژور و مینور، پرسشنامه اولیه با 74 گویه طراحی شد که از هر کرایتریای ماژور 5-3 و از هر کرایتریایی مینور 3-2 سوال وجود داشت. پس از ارزیابی روایی صوری و محتوای گویه‌ها توسط داوطلب و متخصصین طب ایرانی، با محاسبه نسبت روایی محتوا (CVR) و شاخص روایی محتوا (CVI) ، پرسشنامه با 43 گویه به مرحله ارزیابی پایایی رسید. جهت محاسبه پایایی گویه­ها، روش آزمون بازآزمون با حضور30 داوطلب انجام شد و پرسشنامه 36 گویه­ای با کاپای قابل قبول (>4/0 ) جهت مرحله بعدی استخراج شد. سپس، روایی ملاکی با تکمیل پرسشنامه توسط 130 داوطلب و تعیین مزاج آنها توسط تیم 4 نفره از متخصصین طب ایرانی ارزیابی و مزاج هر فردی که حد اقل سه نفر در تعیین مزاج ایشان توافق داشتند بعنوان Golden Standard  تعیین گردید. با محاسبه ضرایب کای اسکوئر، جهت ارزیابی میزان ارتباط هریک از گویه ها با تشخیص متخصصین بصورت کلی یعنی نشان دادن عدم تصادفی بودن نتایج و کندال جهت ارزیابی میزان همبستگی تشخیص هرگویه با تشخیص مزاج از منظر متخصصین ارزیابی مشخص شد. همچنین رگرسیون لجستیک(Bioneri) برای هریک از گویه ها جهت شانس پیش گویی مزاج قلب تعیین گردید. سوالاتی که بالاترین ارتباط را با مزاج تعیین شده توسط متخصصین را داشتند حفظ و سوالاتی که ارتباط معناداری نداشتند حذف گردید. در نهایت، 15 گویه در تعیین حیطه میزان گرمی-سردی مزاج قلب به‌عنوان پرسشنامه نهایی تعیین و منحنی ROC ترسیم و بهترین نقطه برش برای تعیین مزاج گرم قلب و مزاج سرد قلب مشخص شد.

نمره امتیاز پرسشنامه جهت تعیین گرمی-سردی بین 15 تا 75 می­باشد. امتیاز کمتر از 44 سرد(حساسیت 38/65% و ویژگی 80%) و 44 تا 48 معتدل در گرمی-سردی و بالای 49 گرم(حساسیت 05/71% و ویژگی 88/80%)  درنظر گرفته شد. میزان آلفاکرونباخ795/0 و ICC  برابر 723/0 بود. در طیف تری-خشکی سه گویه به مرحله نهایی رسید اما از حساسیت و ویژگی خوبی برخوردار نبود. امید است در پرسشنامه های آینده در طیف تری-خشکی نیز سوالات مناسب استخراج گردد.        

با توجه به اینکه در حال حاضر مقاله پرسشنامه منتشر نشده است پژهشگران محترم می توانند به پایان نامه آن به شیوه زیر رفرنس دهند: 

Alizadeh M. , Gorji N. , Sharif Nia H. , Ashrafpour M. , Mojahehi M. , Development and Validity Assessment of a Self-Report Heart Mizaj(temperament) Questionnaire in Persian Medicine. 2025. PhD Thesis. Babol University of Medical Sciences.

ایمیل پژوهشگر محترم:

دکتر مصطفی علی­زاده – دستیار تخصص طب ایرانی                                                        mstf.alizadeh@gmail.com                                                      

دکتر مرتضی مجاهدی – متخصص طب ایرانی عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی بابل      mortazamojahedy@gmail.com